(De prachtige foto’s in dit artikel zijn afkomstig van Peter – www.krates.nl)
Een hele belevenis vandaag! De rit naar het verre Hilversum verliep voorspoedig, en het gebouw is impressionant. Opvallend de vele straatnamen in dit MediaPark, die allen naar mediamensen verwijzen van wie de namen in het geheugen van Nederland gegrift zijn, zoals Willem Duys. Terwijl we in de herfstzon wachtten tot de deuren van het gebouw open gingen, hadden andere hoorspelliefhebbers gegist dat we een gemeenschappelijke interesse hadden, en namen werden gewisseld. Grote verrassing was Ronny, die ik meteen herkende aan zijn stem. Wim was er, Peter, Frank, Frits… Meteen ging het gesprek over de hoorspelen, wat onze favorieten zijn, maar vooral: hoe spijtig is dat er zo weinig Vlaamse hoorspelen beschikbaar zijn. Maar dat is stof voor een aparte posting, want hierover is het laatste woord nog niet gezegd.
Enkele liefhebbers en een medewerkster van Visio die instaat voor de archivering
Omdat de gesprekken zo boeiend waren, hadden we niet de kans om de Experience zelf te beleven; en dat is wel spijtig, want het is inderdaad een hele belevenis! Bij het binnenkomen krijg je namelijk een speciale ring met een chip in. Activeer je die, met opgave van je mailadres, dan kan je tijdens je bezoek aan Experience speciale, gepersonaliseerde beelden maken door met je ring voor een sensor te zwaaien. Naderhand kan je dan deze beelden opvragen. Dat bezoek aan Beeld en Geluid staat nu dus op onze ‘to-do’ lijst!
De hoorspeldag zelf werd opgevat als twee sessies waarbij je een opname van een hoorspel kon bijwonen – Paul Vlaanderen natuurlijk. Uiteraard gekozen omdat iedereen hoorspelen associeert met Paul Vlaanderen. Inderdaad een publiekstrekker, maar geef je met de “nieuwe” opname van dit oude hoorspel niet opnieuw die indruk alsof hoorspelen alleen maar oubollig en nostalgische zijn?
Chiel Kruyf zelf wilde dit in zijn overzicht van de geschiedenis van het hoorspel weerleggen. Hij vertelde hoe “drama” op de radio in het begin bestond uit voorgedragen, gedeclameerde teksten; na een tijdje echter begon men zich af te vragen of het niet beter zou zijn indien er wat meer gedaan zou worden met die stemmen, dat er wat drama aan toegevoegd zou worden? Nu, in 2010, is er belangstelling is voor audioboeken, voorgelezen door één stem, die af en toe wat doen met stemmetjes. Maar stilaan komt opnieuw de gedachte bij sommige mensen op dat het misschien interessanter, boeiender zou zijn indien er wat dramatiek aan het voorlezen toegevoegd zou kunnen worden door wat meer te doen met de stemmen. En dat is uiteindelijk wat het hoorspel doet…
Chiel De Kruijf vertelt de geschiedenis van het hoorspel
Na dit korte overzicht gaf geluidsinspeciënt Leon Dubois een staaltje van zijn kunnen weg. Bij hoorspelen horen nu eenmaal geluiden, en hij legde uit hoe je geluiden moet “uitvinden”, ze vervangen door iets dat een gelijkaardig geluid maakt. Bekend zijn de windmachine, een trommel die bij het draaien tegen een canvas doek wrijft, en daardoor het geluid van huilende wind maakt. Maar Dubois toonde aan hoe hij, door te blazen op zijn trouwring, ook een stormwind kon namaken. De blokjes hout die een leger marcherende soldaten moeten uitbeelden kwamen uiteraard ook aan de beurt. Dubois liet echter ook zien hoe het dichtklappen van een diplomatenkoffertje niet alleen kan staan voor dat koffertje, maar ook voor het dichtklappen van een autoportier. Een zakje met celluloid tape worden voetstappen in de herfstbladeren; het losscheuren van een velcro tape wordt een winkelhaak in je jas. Een elastiek op een houten plankje laten ketsen wordt het schot van een jager. De illusie van brekend glas creëer je met metalen plaatjes die op de grond vallen. En de mooiste van al deze effecten vonden we eigenlijk nog iets dat aantoont dat ook de geluiden met hun tijd meegaan: het geknetter van een gezellige open haard kan je oproepen door te knisperen met plastic isolatie met luchtbellenbolletjes, en dan af en toe zo’n bolletje laten knappen!
Een houten orgeltje wordt een mitraillette
Dubois gooit een stoel om - het is Vlaanderen die bewusteloos neervalt
Dubois legt de telefoon neer - in plaats van Vlaanderen
Door over een speciale plaat te lopen, creëert Dubois voetstappen
Eigenlijk moet de geluidinspeciënt de fysieke handelingen van de acteur overnemen. Wordt er een brief geopend, dan staat hij naast de acteur die de brief openen moet, en doet hem zelf open. Moet een acteur naar een deur wandelen, dan stapt de inspeciënt naar de deur. Schenkt de acteur een glas in, strijkt hij een lucifer af, dan zij dat allemaal dingen die de inspeciënt ter plaatse zelf doet – al dan niet vlak naast de microfoon van de acteur die de daad zou moeten verrichten.
De voorwerpen voor de geluiden
En dan de geënsceneerde opname van het hoorspel zelf. Boeiend was het om de mensen te zien die de stemmen vertegenwoordigen. Els Buitendijk, Donald De Marcas, Chiel de Kruijf, Paula Majoor, … namen die ik al zo vaak tegengekomen ben bij de hoorspelen, en nu zag ik de mensen achter deze namen eindelijk in levende lijve. Op het eerste zicht gewone mensen, tot ze beginnen te bewegen met een zelfzekerheid die jij en ik niet hebben. En dan openen ze hun mond, en het lijkt alsof er in hun hoofd een knop omgedraaid wordt, en er verschijnt een andere mens uit die mond, de mens die zij moeten uitbeelden. Indrukwekkend.
Chiel de Kruijf, Paula Majoor, Donald de Marcas, Marieke De Kruijf
Zoals gezegd: het hoorspel dat gebracht werd tijdens deze “Live” opvoering was een aflevering van Paul Vlaanderen, en wel Z4, het hoorspel dat door oorlogsomstandigheden vroeger niet uitgezonden kon worden. Meer dan 50 jaar later werd het dan toch voltooid: het werd opgenomen, via de radio uitgezonden, en van die opname werd een cd uitgebracht. Op deze hoorspeldag werd een opname van een hoorspel geënsceneerd, om aan te tonen hoe het eraan toe gaat bij zo’n opname.
Foto van een origineel script
Toch kan je je vragen stellen bij de keuze van dit hoorspel. Want benadrukt Beeld en Geluid hier niet weer opnieuw het oubollige imago dat het hoorspel in de ogen van velen heeft? Waarom niet een scène uit De Moker gebracht, het nieuwe hoorspel dat verleden jaar uitgezonden werd in een regie van Marlies Cordia? Het leek bovendien alsof degene die deze 2 uur durende presentatie bedacht had, bang was dat de toeschouwer zijn aandacht zou verliezen wanneer hij geen beeld zou krijgen. De zogenaamde live opnames, af en toe onderbroken door een regisseur die dan regie-aanwijzingen gaf, werden afgewisseld met opnames van de cd. Tijdens die vooraf opgenomen fragmenten werd de schijnwerper gericht op een man op de scène, die een luisteraar uitbeelde vlak naast een oude radio.
De luisteraar, gekluisterd aan zijn radio
Een pracht van een beeld, een oergezellige grootvader (Frans van Houtert) die met een pijp en wandelstok in een ouderwetse zetel zat. Maar was het echt nodig om opnieuw de indruk te geven dat het hoorspel enkel iets uit het verleden is? Was men echt zo bang dat de bezoeker zo vasthangt aan beelden, dat hij niet meer zonder kan? Waarom niet gewoon het licht even gedempt, zodat de toeschouwer luisteraar wordt, en de kracht van het hoorspel kan ervaren, met beelden die enkel in zijn eigen geest, tussen zijn twee oren zitten?
Is deze opmerking spijkers op laag water zoeken? Misschien. Maar het hoorspel heeft meer nodig dan een dagje nostalgie om te overleven en terug in de belangstelling te komen!
Wat niet wegneemt dat deze hoorspeldag een mooi initiatief was om de mensen de kans te geven kennis te maken met deze beroemde hoorspelacteurs, en de opname van een hoorspel bij te wonen.Voor de bezoekers hadden de acteurs trouwens nog een leuke verrassing in petto: wie wou mocht even meespelen in het hoorspel. In onze groep wilden enkele vrijwilligers wel even hun kans wagen; zo was er een heer die zijn rol van stotteraar zo prachtig vervulde, dat iedereen in de lach schoot, en een blinde dame, die erg enthousiast begroet werd door haar geleidehond toen ze terug naar haar plaats ging!
Een blinde dame krijgt applaus voor haar bijdrage...
..en wordt enthousiast door haar geleidehond begroet
De acteerkunst van de stotteraar brengen iedereen aan het lachen
Wat archief betreft: wij kregen ook nog de informatie mee dat er druk gewerkt wordt aan het archiveren van de hoorspelen en het openstellen van dat archief. In de wandelgangen van Beeld en Geluid maakten we trouwens ook kennis met een heel sympathieke dame (van wie de naam me nu ontschoten is, met mijn excuses), die zich voor Visio met dit archiveren bezighoudt, en dan vooral met het opzoeken van informatie over de hoorspelen: wie zijn de acteurs, wanneer werd het gemaakt en uitgezonden, enz. Een heel uitgebreide taak, die zij met plezier vervult, omdat ook zij in de ban van de kracht van het hoorspel gekomen is.
Tegen 2014 zou die enorme klus van het archiveren van de materialen bij Beeld en Geluid geklaard moeten zijn. Dan zou ook het archief toegankelijk worden. Er zijn al verschillende hoorspelen via de webshop te krijgen. En wanneer je een bepaald hoorspel hebben wil, dat niet in de webshop te verkrijgen is, dan kan je dat aanvragen; je krijgt het hoorspel dan op cd thuis gestuurd. De prijs ervan werd niet meegedeeld.
Of ik genoten heb van deze dag? Jazeker! En dan vooral van de babbels in de wandelgangen. Moeten we meer doen!
Vind je deze posting interessant? Deel hem met je vrienden via:
Geplaatst door leefwijzer 
